Bệnh cầu trùng trên gà do nhiều loài Eimeria khác nhau gây ra, mỗi loài có đặc điểm và khả năng gây bệnh riêng. Trong bài viết này, GreenVet sẽ cùng bà con chăn nuôi tìm hiểu các chủng cầu trùng gây bệnh trên gà lưu hành phổ biến tại Việt Nam, đặc điểm phân bố, vị trí ký sinh và những tổn thương điển hình của từng loài, từ đó hỗ trợ nhận diện và kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.
Các chủng cầu trùng gây bệnh trên gà lưu hành phổ biến tại Việt Nam
Bệnh cầu trùng là một trong những bệnh ký sinh trùng gây thiệt hại kinh tế lớn trong chăn nuôi gia cầm. Nguyên nhân liên quan đến đặc điểm sinh học của ký sinh trùng Eimeria.
Noãn nang (oocyst) được bao bọc bởi một lớp vỏ giúp bảo vệ cầu trùng trước sự tác động của các chất sát trùng thông thường. Chúng được đào thải liên tục qua phân và có thể tích tụ trong chất độn chuồng, từ đó trở thành nguồn lây nhiễm.
Nguy cơ thường tăng lên trong mùa mưa, khi độ ẩm môi trường cao. Bệnh phổ biến ở những đàn gà nuôi chuồng nền hoặc nuôi thả vườn và thường xảy ra trên gà từ 3–18 tuần tuổi.
5 loài Eimeria gây bệnh cầu trùng phổ biến trên gà tại Việt Nam bao gồm:
- tenella, E. acervulina, E. maxima, E. necatrix, E. brunetti.
Nghiên cứu của Tran Duc Hoan (2014) về sự lưu hành của các loài Eimeria trên gà tại Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) cho thấy tỷ lệ nhiễm cao, cụ thể:
- E. tenella: 93,75%
- E. acervulina: 90,63%
- E. brunetti: 84,38%
- E. maxima: 78,13%
- E. necatrix: 32,86%
Một nghiên cứu gần đây hơn tại Bến Tre và Hậu Giang cũng ghi nhận sự hiện diện của E. tenella, E. acervulina và E. maxima bằng phương pháp PCR, với tỷ lệ lần lượt là 83,33%, 61,67% và 66,66%.
Bệnh cầu trùng trên gà gây tổn thương như thế nào?
Bệnh cầu trùng không chỉ gây tổn thương đường tiêu hóa mà còn làm suy giảm sức đề kháng, tạo điều kiện cho các mầm bệnh khác bùng phát. Vì vậy, việc xác định những loài cầu trùng lưu hành phổ biến tại Việt Nam, đồng thời nhận diện vị trí ký sinh và đặc điểm gây bệnh của từng loài, có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán cũng như xây dựng chương trình phòng bệnh phù hợp.
Tổn thương bệnh cầu trùng gây ra trên gà
Cầu trùng ký sinh ở đường tiêu hóa và gây tổn thương các tế bào thượng bì. Những tổn thương này ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất, làm giảm hiệu quả chuyển hóa thức ăn và giảm tăng trọng của đàn gà. Ban đầu, gà có thể xuất hiện các biểu hiện như: Kêu nhiều, giảm ăn, uống nhiều nước, xệ cánh, xù lông, tiêu chảy phân sáp hoặc phân lẫn máu đỏ tươi, loạn màu phân.
Ở những loài Eimeria có độc lực cao, bệnh có thể gây chết cấp tính trong vòng vài ngày. Trong khi đó, một số trường hợp gà có thể mắc bệnh nhưng không xuất hiện triệu chứng lâm sàng điển hình.
Khi mổ khám, có thể quan sát thấy các tổn thương bệnh lý tại những vị trí khác nhau trên đường tiêu hóa. Đặc điểm tổn thương phụ thuộc vào từng loài Eimeria.
Vị trí ký sinh và tổn thương đặc trưng của từng loài Eimeria
| Loài | Vị trí ký sinh | Đặc điểm | ||
|---|---|---|---|---|
| E. tenella | Manh tràng |  |
|
 |
| E. acervulina | Chủ yếu ở đầu ruột non |  |
Vạch/đốm trắng trên niêm mạc ruột, thành ruột dày. |  |
| E. maxima | Chủ yếu ở giữa ruột non |  |
Ruột giãn, thành dày, xuất huyết điểm, dịch nhầy đỏ/hồng. |    |
| E. necatrix | Giữa ruột non |  |
|
 |
| E. brunetti | Chủ yếu ở cuối ruột non |  |
Bong tróc niêm mạc, chất chứa long ruột có màu trắng như phô mai |   |
Kết luận
Bệnh cầu trùng trên gà có thể liên quan đến nhiều loài Eimeria, với vị trí ký sinh và đặc điểm tổn thương khác nhau trên đường tiêu hóa. Việc hiểu rõ các loài cầu trùng lưu hành phổ biến, triệu chứng và tổn thương đặc trưng là cơ sở quan trọng để chẩn đoán, xây dựng chương trình phòng bệnh và kiểm soát bệnh cầu trùng trên đàn gà hiệu quả.
>>> XEM THÊM:
